titel

Downstairs.png
Als bediende in de 19de eeuw werkte je 17 uur per dag (!), van ’s ochtends 5.00 uur tot ’s avonds 22.00 uur, 7 dagen in de week. Als je geluk hebt, kreeg je wel eens een zondagmiddag vrij.

In de aanloop naar het bal wordt ‘downstairs’ al de gehele week geterroriseerd door Lady Crawley en Butler Mr. Merriman. Het huis moet piekfijn op orde zijn. Er worden lange dagen gemaakt om alle kamers te poetsen, te luchten en alle bedden op te maken. De keukenploeg probeert alle gerechten uit, de dansvloer is opnieuw gepolijst, de kleden zijn geklopt, de rammen gelapt, de tuin op orde gemaakt. Vandaag moet alles perfect verlopen.

Onder de keurige gesteven kapjes en schortjes gaan woeste affaires schuil, socialisten, ratten en bediendes die alles op alles zullen moeten zetten om de familie die ze dienen te behoeden voor onheil. Dit als onder het waakzame oog van de autoritaire Butler van de Crawfords: Mister Merriman.

Downstairs-1.jpg
Downstairs – Foto Downton Abbey (2010)

Drama.png
Hieronder een greep uit de verhaallijnen waarmee je te maken kunt krijgen. Op het downstairs inschrijfformulier geef je aan wat voor type spel je leuk vindt. Je vindt deze op de pagina Inschrijven.

In het huishouden waar jij voor werkt, gebeuren wel hele vreemde dingen.
Hoe hou je dat in de doofpot als er al zoveel geruchten rondgaan?

Je werkt dag en nacht om je zieke moedertje te onderhouden. Het armenhuis dreigt voor haar. Je moet een hogere positie krijgen in het huishouden, zodat je beter betaald krijgt. Ga je er komen door beter je best te doen of is dit het moment om je geheime kennis discreet in te zetten?

Als eenvoudige house maid heb je een geheime affaire met de zoon van de familie waar je voor werkt. Hij had beloofd om er samen stiekem vandoor te gaan, maar nu is zijn verloving aangekondigd met een rijke jongedame! Wat moet je doen als uitkomt dat je zwanger van hem bent?

Als valet regel je discrete afspraakjes met mannen voor je meester. Je hebt door dat dat geen zakenrelaties zijn. Je vreest eerverlies voor de familie, wat ernstige consequenties voor jezelf kan hebben als ‘medeplichtige’. Dit gedrag moet stoppen, liefst zonder dat je op straat komt te staan…

Downstairs-2.jpg
Downton Abbey (2010)

Bediening is onmisbaar. Je kunt de familie die je dient maken of breken. Zeker vandaag zul je je beste beentje voor moeten  zetten. Er zijn vele gasten gekomen naar het landhuis voor het verlovingsbal van Miss Darcy. Gasten die hun eigen persoonlijke bediendes meenemen. Een tijd van hard werken, maar ook de mogelijkheid om verhalen uit te wisselen met de bediendes van andere families.

Upstairs-downstairs.png
In de verschillende Downstairs vertrekken (souterain, gangen, wijnkelder, etc) ben je een stuk vrijer dan upstairs. Daar kun je vrijuit praten, drama uitspelen en plezier maken met elkaar, want daar komen de gasten niet. Zelfs de strikte Butler Mr. Merriman zul je daar niet vaak aantreffen, die heeft zijn handen vol aan het bal boven.

Upstairs (salons, danszaal, ridderzaal) is een bediende onzichtbaar. Je bent discreet aanwezig, spreekt een gast enkel aan om een drankje aan te bieden (goed excuus) en wacht geduldig af tot je nodig bent. Daarnaast kun je discreet een rendez vous regelen in de wijnkelder of in een verlaten zaal. Door onopvallend aanwezig te zijn, kun je van alles afluisteren en informatie inwinnen.

Upstairs gasten krijgen de opdracht om bediening zoveel mogelijk te betrekken in hun problemen. Daarnaast schrijven we de rollen zo dat upstairs en downstairs elkaar nodig hebben. Op die manier krijg je (naast het drama spel dat downstairs speelt) extra spel van upstairs aangereikt.

Rangen-standen.pngservants.jpg

Onderstaande functies kun je spelen.
Let op de bediening is strikt hierarchisch georganiseerd.
Houd hier rekening mee in je voorkeuren.

Upper staff:
Butler: stuurt het mannelijk personeel aan en is aanspreekpunt voor Lady Crawford
Housekeeper: stuurt het vrouwelijk personeel aan
Gouvernante: geeft les aan de minderjarige kinderen en komt van goede huize
Valet [vellit] *: persoonlijke bediende van een heer
Lady’s maid*: persoonlijke bediende van een getrouwde dame

Lower staff:
1st Footman: rechterhand butler. Is ‘tall and handsome’
2nd Footman: tweede in rang
Footmen: overige mannelijke bedienden
Head Housemaid: Hoofd housemaid
Housemaids: Maken het huis schoon en houden alles op orde

*) De functies met een sterretje kunnen eventueel ook meekomen met een andere familie.

Afwijking:
Eigenlijk zouden alleen de footmen mogen bedienen. Wij maken een uitzondering, omdat het anders een beetje saai is voor de dames. Zie het als dat het huishouden van Lady Crawford wat progressief is op dit vlak. Een gast of conservatieve bediende mag daar best iets van vinden.

Overige bediendes:
Er lopen er nog velen rond: Coachmen, grooms, stableboys, gardeners, nannies, cook, undercook, kitchen maids, scullery maids, laundry maids, tea boys, game keeper, groundskeeper etc. Deze rollen casten we in principe niet. De reden is dat deze bediendes (bijna) geen reden hebben om interactie te hebben met ‘upstairs’ tijdens een bal. Wil je dolgraag toch één van deze functies en vind je het juist leuk om vooral te spelen met medebediendes downstairs? Geef het aan op je inschrijfformulier en we gaan iets proberen te regelen.

Personeel van de locatie:
Er loopt ook echt personeel rond in dienst van de locatie. Zie dat als nog meer lower staff. Die zullen ‘downstairs’ het 3-gangen diner serveren, voorafgaand aan het diner upstairs. Dat was ook normaal in die tijd.

Paradise.jpg
1. The Paradise (2012), 2 en 3 Downton Abbey (2010)

Kledingeisen.png
Heren:
Rokkostuum met zwart gilet en zwarte strik
(wit gilet en witte strik is de kledingeis voor Upstairs)
Dames: Lange zwarte hooggesloten jurk met lange mouwen, wit schort en wit kapje.
(de housekeeper en lady’s maid dragen geen schort en kapje.)

Lees verder: Kostuum bediende

Downstairs-3.jpg
1. Butler, 2. House maid, 3. Butler, housekeeper, lady’s maid, 4. footman
(1. Upstairs Downstairs, 2, 3 en 4. Downton Abbey)

Spelregels.png
Downstairs versie

1. Zorg dat je de etiquette regels kunt toepassen
Als respectabele bediende weet je hoe je je hoort te gedragen. Er is een speciale pagina voor etiquette gericht op downstairs.

2. Als bediende kom je alleen ‘upstairs’ met een reden
Met een dienblad in je hand heb je een duidelijke reden om upstairs te zijn. Je hebt gelijk een excuus om iemand aan te spreken. Het is bovendien leuk voor de sfeer als bediening af en toe met drankjes rondloopt. Andere excuses om upstairs te komen zijn bijvoorbeeld dat je de eetkamer (zogenaamd) op orde aan het maken bent, een brief komt bezorgen etc.

3. Je mag een opdracht weigeren van ‘upstairs’
Je komt om te spelen en niet om echt iemands sloofje te zijn. Je kunt een opdracht weigeren door te zeggen: “Ik zal zorgen dat de bediening dit voor u regelt, meneer/mevrouw.” De gast weet dat dit betekent dat jij als speler dit niet gaat uitvoeren, maar zal doen alsof het geregeld is. Op deze manier hoef je dat buitenspels (oc) niet duidelijk te maken.

4. Bedienen
Het personeel van het kasteel verzorgt het ‘echte’ werk: zorgen dat drankjes in de buurt klaarstaan, koffie en thee gezet wordt, hapjes geserveerd, etc. Voor de vorm is het leuk dat de spelers-bedienden de laatste paar meter naar de upstairs-spelers de drankjes brengen. Dit kun je af en toe doen, wanneer je daar zin in hebt. Er is ook personeel beschikbaar van het kasteel, dus JE HOEFT NIETS! Wij denken dat door af en toe een drankje langs te brengen, je rol als bediende beter uit de verf komt, zonder dat je je echt hoeft uit te sloven.

Verder vragen we wél dat iedereen downstairs even helpt bij het uitserveren van het diner aan upstairs. Ook hier regelt het personeel van de locatie het zware werk (al het eten de trap opbrengen en op juiste moment klaar zetten.) Het gaat enkel om het bord van de kar naar de tafel brengen. Het diner neemt ong. 1,5 uur in de beslag, dus er blijft genoeg tijd over voor ander spel.

Downstairs krijgt hetzelfde 3-gangen diner voorgeschoteld op een eerder tijdstip. Je wordt dan bediend door het personeel van het kasteel.

5. Zorg dat je (zogenaamd) altijd iets te doen hebt
Ledigheid is des duivels oor kussen. Een bediende is altijd aan het werk. Ben je downstairs om lekker te kletsen met medebediendes of om van alles te bekokstoven? Zorg dat het lijkt alsof je iets nuttigs aan het doen bent. Denk bijvoorbeeld aan borduren, kousen stoppen, zilver poetsen, schoenen poetsen, kleding verstellen, iets schoonmaken etc. Neem zelf de benodigde props mee. Op een dood moment kun je samen een spelletje kaart spelen, samen de bijbel lezen of gedichten voordragen, etc.

Upstairs heb je minder bewegingsvrijheid. Verzin een nepreden om die ene gast aan te spreken waar je iets mee wilt. Haal een drankje, bezorg een (nep)briefje etc. Je kunt ook prima als een standbeeld staan aan de rand van een kamer. Dat ziet er prachtig uit en dan zal vanzelf iemand je roepen als ze iets nodig hebben of willen bespreken.
Daarnaast is de eetkamer leeg (behalve de 1,5 uur dat er gedineerd wordt). Hier kun je dus prima een heimelijke conversatie of stiekeme affaire uitspelen, terwijl je zogenaamd aan het afstoffen, stoelen klaarzetten of glazen poetsen bent.

6a. Weet je plek
Dit rollenspel is o.a. leuk door het strakke spel met standen en rangen. We geven een duidelijke rangorde aan tussen de bedienden, zodat je precies weet wie boven en wie onder je staat. Je luistert altijd naar je meerdere en volgt bevelen op. Bij conflict met downstairs of upstairs stap je naar de butler (als man) of housekeeper (als vrouw). Je spreekt NOOIT een gast tegen. (Uiteraard kun je de persoon terugpakken door nare geruchten te verspreiden.)

6b. Bang voor de butler
Als bediende ben je als de dood voor de tirannieke butler Mr. Merriman. Zodra hij ook maar in de buurt komt, schiet je in de houding of poets je nog harder op je zilver. Gesprekken vallen stil en je kan een speld horen vallen… Niemand die hem recht in de ogen durft aan te kijken. Gelukkig verkeert hij tijdens zo’n bal meestal upstairs.

7. Risico op ontslag bij vuil spel
1872 is een keiharde tijd voor de gewone man/vrouw. Word je betrapt op iets oneigenlijks? Dan volgt onmiddellijk ontslag. Je staat dan op straat zonder referentie. Geen andere respectabele familie die je nog in dienst neemt. Dat wordt levensgevaarlijk werk verrichten in een fabriek of nóg erger: het werkhuis. Dat laatste is een soort gevangenis voor werklozen.

Speltechnisch betekent ontslag einde personage. Maar gelukkig lopen er zoveel bedienden rond in zo’n landhuis dat je direct een nieuwe bedienderol kunt spelen. Ga wél eerst even naar spelleider Wouter. Hij geeft je (in overleg) een nieuwe verhaallijn.

Redenen voor ontslag
• De Butler of Housekeeper tegenspreken
• Onbeschoft gedrag upstairs
• Lui zijn (niet hard genoeg werken in de ogen van de Butler)
• Spijbelen van je werk (nee, je mag niet ‘even’ langs je zieke moedertje)
• Ziek zijn en daardoor je werk niet voor 100% kunnen doen
• Als vrouw: ongehuwd zwanger
• Als vrouw: de maîtresse blijken te zijn van een upstairs-heer
• Als vrouw: affaire met een collega
• Homoseksualiteit (werd in die tijd helaas verfoeid)
• Op heterdaad betrapt van diefstal
• Het hebben van een strafblad

Iets kapot maken, hoeft niet direct tot ontslag te leiden; het wordt van je (magere) loon ingehouden. Dat wordt sparen voor die kapotte Ming-vaas… voor de rest van je leven.

8. Telegram versturen
Je kunt in het spel een telegram versturen om informatie in te winnen. Vul een telegram in en breng deze naar spelleider Wouter. Besef dat het ontzettend kostbaar is om dit te doen voor een bediende, dus maak daar spel omheen. Bedenk ook of je überhaupt kunt schrijven. (Zie het anders als een prachtige manier om iemand anders te betrekken). Een gast kan natuurlijk ook een telegram versturen. Bezorg deze zogenaamd naar het postkantoor (=spelleider Wouter) nadat je hem wel of niet stiekem gelezen hebt.

9. Moorden en vechten is niet mogelijk
We vinden geweld niet passen bij de setting waarin we spelen, dus je personage komt niet op het idee om iemand te vergiftigen, neer te steken of in elkaar te slaan. Geweld kan wél voorkomen in achtergrondinformatie.

10. Geen gerommel met eten of tafelschikking
Er wordt een luxe 3-gangen menu voor ons gekookt. Ga niet rotzooien met het eten of de drankjes van een collega of een gast. Daarnaast komt er een leuke verhaallijn rond de tafelschikking. Blijf daar dus vanaf, tenzij er iets over staat in je rol.

Historsche-achtergrond.pngDownstairs-historie.jpg

Voor wie het leuk vindt om nog meer te weten:

De vele Downstairs vertrekken en hun functie.

Beschrijving van alle functies en het bijbehorende loon. Hoe vreselijker het werk, hoe minder betaald je kreeg. Mannen hoefden flink minder zware arbeid te verrichten dan lower staff vrouwen.

Zo was het echte leven van bediendes (in tegenstelling tot de romantische versie in Downton Abbey). Uit dit artikel komt dit prachtige lijstje regels:

The servants’ rules
(Zoals ze in het echt zijn.)
• Never let your voice be heard by the ladies and gentlemen of the house.
• Always “give room” if you meet one of your employers or betters on the stairs and avert your gaze.
• Always stand still when being spoken to by a lady and look at the person speaking to you.
• Never begin to talk to ladies and gentlemen.
• Servants should never offer any opinion to their employers, nor even to say good night.
• Never talk to another servant in the presence of your mistress.
• Never call from one room to another and always answer when you have received an order.
• Always keep outer doors fastened. Only the butler may answer the bell.
• No servant is to take any knives or forks or other article, nor on any account to remove any provisions, nor ale or beer out of the hall.
• The female staff are forbidden from smoking.
• Any maid found fraternising with a member of the opposite sex will be dismissed without a hearing.
• Any breakages or damage to the house will be deducted from wages.

De wet
Master and servant act (1823)
Trade Union act (1871)
Criminal Law Amendment Act (1871)

Leesmateriaal

The complete servant, (Samuel and Sarah Adams) 1825
Geweldig boek van twee bediendes die zelf 50 jaar in dienst zijn geweest.
‘A practical guide to the peculiar duties and business of all descriptions of servants.’

Relevante hoofdstukken:
2. Advice to servants in general
3. The Housekeeper
17. The Lady’s Maid
19. The Upper House Maid
24. The Butler
25. The Valet
28. The Footman

Een beschrijving van bovenstaand boek door een blog.

Encyclopedia of Domestic Economy, 1852
Book VI On the establishments of household servants and their duties
Uitgebreide beschrijvingen wat de taken zijn, wat bediendes verkeerd kunnen doen en wederom per functie wat de bedoeling is.

Mrs. Beetons Book on Household Management, 1861
Vanaf blz. 961 on ‘domestic servants’: taken, functies etc.

Wat upstairs dames leren in hun eigen etiquette boek over hoe je moet omgaan met bediendes:
The lady’s book of etiquette, and manual of politeness by Florence Hartley
Ga naar hoofstuk 22: Servants.

474ed4695a88ba2aaf7e203e022ca139.jpg

Advertenties